„ער האָט געראַטעוועט די וועלט פֿון כאָלערע און פּעסט“: ווער איז געווען דער אוקראַיִנישער ייִד וואָלאָדימיר כאַווקין

ווער איז וואָלאָדימיר כאַווקין און פֿאַר וואָס דאַרף מען וויסן וועגן אים

יעליזאַוועטאַ צאַרעהראַדסקאַ: מיר רעדן וועגן וואָלאָדימיר כאַווקין. ווער איז ער פֿאַר אײַך? וואָס פֿאַר אַ געשטאַלט איז דאָס, ווי גרויס איז דער פֿאַרנעם פֿון דער דאָזיקער פּערזענלעכקייט?

איהאָר לימאַן: פֿאַר אַלץ איז ער מײַן לאַנדסמאַן. איך בין געבוירן געוואָרן אין בערדיאַנסק, ווי אַ סך דורות פֿון מײַנע אָבֿות.
כאַווקין האָט געלערנט אין דער בערדיאַנסקער מענער־גימנאַזיע — ער איז פֿאַקטיש אַרײַן אין איר אינעם יאָר, ווען די אַנשטאַלט איז געגרינדעט געוואָרן. צוזאַמען מיט וויקטאָריאַ קאָנסטאַנטינאָוואַ האָבן מיר אַרום 12 יאָר געאַרבעט איבער אַ פֿינף־בענדיקער אויסגאַבע וועגן דער געשיכטע פֿונעם בערדיאַנסקער מלוכישן פּעדאַגאָגישן אוניווערסיטעט. בלאַט נאָך בלאַט האָבן מיר רעקאָנסטרויִרט די ביאָגראַפֿיעס פֿון די בולטסטע אַבסאָלווענטן — און ער איז איינער פֿון זיי.

אויפֿן גאַניק פֿונעם הויפּט־בנין פֿונעם אוניווערסיטעט שטייען צוויי ביוסטן. איינער פֿון זיי — פֿון וואָלאָדימיר כאַווקין.

אָבער דאָס איז נאָר אַ טייל פֿונעם ענטפֿער אויף דער פֿראַגע, ווער ער איז פֿאַר מיר. כאַווקין איז אויך אַ טייל פֿון מײַן וויסנשאַפֿטלעכן לעבן, ווײַל מיר אַרבעטן שוין 13 יאָר איבער אַ בוך וועגן אים.

יעליזאַוועטאַ צאַרעהראַדסקאַ: וואָלאָדימיר כאַווקין — אַ מענטש, וואָס האָט געשאַפֿן וואַקצינעס קעגן כאָלערע און פּעסט — פֿאַרדינט אָן ספֿק אָנערקענונג.

איהאָר לימאַן: „ער האָט געראַטעוועט די וועלט פֿון כאָלערע און פּעסט“ — די אויפֿשריפֿט אויף יענעם ביוסט. און דאָס, לויט מײַן מיינונג, איז גענוג, כּדי צו פֿאַרשטיין דעם פֿאַרנעם פֿון דער דאָזיקער געשטאַלט.

כאַווקינס משפּחה און סבֿיבֿה: ווי אַזוי האָט זיך געפֿורעמט דער וויסנשאַפֿטלער

יעליזאַוועטאַ צאַרעהראַדסקאַ: ער איז געבוירן געוואָרן אין 1860 אין אַ ייִדישער משפּחה. וואָס איז אונדז בכלל באַוווּסט וועגן וואָלאָדימיר כאַווקינס קרובֿים, און וועגן דעם, וווּ און אין וועלכע אומשטענדן ער האָט זיך געפֿורעמט?

איהאָר לימאַן: אַ ייִדישע משפּחה. לעצטנס האָב איך דורכגעקוקט דאָקומענטן פֿונעם מלוכישן אַרכיוו פֿון דער אָדעסער געגנט, וואָס מיר האָבן אין זײַן צײַט דיגיטאַליזירט. פֿון זײַנע יונגע יאָרן ווערט דאָרט אָנגעוויזן זײַן סאָציאַלער סטאַטוס — „בערדיאַנסקער מעשטשאַנין“. הייסט עס, ס׳גייט ניט וועגן אַ סוחרישער אָדער אַן אַנדער באַמיטלטער משפּחה.

זײַן פֿאָטער, אַהרן כאַווקין, איז צווישן אַנדערן געווען אַ לערער. די מוטער איז געשטאָרבן, ווען וואָלאָדימיר איז נאָך געווען אַ קינד, און דערפֿאַר איז דער פֿאָטער פֿאַר אים געבליבן דער נאָענטסטער מענטש — ניט נאָר לויט בלוט, נאָר אויך לויט גײַסטיקער פֿאַרבינדונג.

געבוירן געוואָרן איז כאַווקין אין אָדעס, אָבער נאָך אין זײַן קינדהייט איז די משפּחה אַריבער קיין בערדיאַנסק. דווקא דאָרט איז ער אַרײַן אין דער בערדיאַנסקער מענער־גימנאַזיע, וואָס איז דעמאָלט ערשט געגרינדעט געוואָרן, און האָט זי פֿאַרענדיקט. די גאַנצע צײַט האָט ער געוווינט מיטן פֿאָטער. נאָר אויף אַ האַלב יאָר איז ער אַוועק קיין כערסאָן, וווּ ס׳האָט געוווינט איינער פֿון זײַנע ברידער, האָט דאָרט געפּרוּווט לערנען, אָבער ס׳האָט זיך ניט אײַנגעגעבן — און ער האָט זיך אומגעקערט קיין בערדיאַנסק.

נאָך דער גימנאַזיע האָט כאַווקין ניט געקענט ווײַטער לערנען אין בערדיאַנסק, ווײַל דאָרט זײַנען ניט געווען קיין אוניווערסיטעטן, און דערפֿאַר איז ער געפֿאָרן קיין אָדעס, און דער פֿאָטער איז געבליבן. צוגלײַך איז צווישן זיי געבליבן אַ יאָרן־לאַנגער בריוו־וועקסל, וואָס מיר האָבן אַנטדעקט. דער דאָזיקער בריוו־וועקסל פֿאַרדינט, אָן גוזמא, אַ באַזונדערע פּובליקאַציע — בפֿרט אויך אין דערציִערישן זין. אין אים — אַ גרויסע ליבע פֿונעם זון צום פֿאָטער, שטאָלץ און ליבע פֿונעם פֿאָטער צום זון, און אויך בענקשאַפֿט צוליב דער צעשיידונג.

אַז מע רעדט וועגן משפּחה, האָט כאַווקין געלעבט ביז 70 יאָר און קיין מאָל ניט חתונה געהאַט, קינדער האָט ער ניט געהאַט. דאָס איז געווען אַ מענטש, וואָס האָט זיך אין גאַנצן אָפּגעגעבן דער וויסנשאַפֿט.

צוגלײַך, בעת דער אַרבעט מיט כאַווקינס אַרכיוו אין ירושלים, האָבן מיר געפֿונען אַ גרויסן פּאַק פֿון זײַן בריוו־וועקסל — פֿון די יונגע יאָרן ביז כּמעט צום טויט — מיט איין פֿרוי. זיי האָבן זיך באַקענט נאָך אין אָדעס, ווען ער איז געווען אַ רעפּעטיטאָר אין איר משפּחה. די דאָזיקע באַציִונגען האָט ער געטראָגן דורכן גאַנצן לעבן. דאָס איז געווען אַ ליבע — גיכער אַ פּלאַטאָנישע, וואָס האָט זיך אַזוי און ניט געענדיקט מיט אַ חתונה.

וואָלאָדימיר כאַווקין און די „נאַראָדנאַיאַ וואָליאַ“: וואָס האָט געווירקט אויף זײַן אויסוואַל

יעליזאַוועטאַ צאַרעהראַדסקאַ: כאַווקין האָט געהערט צו דער „נאַראָדנאַיאַ וואָליאַ“. אויסגייענדיק פֿונעם בריוו־וועקסל און פֿון דעם, וואָס מיר ווייסן וועגן זײַן פּערזענלעכקייט — וואָס האָט אים אַזוי געפֿורעמט? פֿאַר וואָס איז ער געוואָרן אַ נאַראָדאָוואָלעץ?

איהאָר לימאַן: ווי מאָדנע עס זאָל ניט קלינגען, דעם ענטפֿער אויף דער דאָזיקער פֿראַגע געבן אונדזערע פֿאָרשונגען פֿון דער געשיכטע פֿון דער בערדיאַנסקער מענער־גימנאַזיע.
ס׳איז פֿאַראַן אַ באַוווּסטער אויסדרוק: „מיר אַלע שטאַמען פֿון דער קינדהייט“. דאָ — די זעלבע סיטואַציע.

מיר האָבן אין זײַן צײַט געפֿונען אינעם זשורנאַל „קאַטאָרגאַ אי סילקאַ“ („קאַטאָרגע און פֿאַרשיקונג“) פֿון 1924 אַן אַרטיקל פֿון כאַווקינס קלאַסן־חבֿר. דאָס איז געווען אַ מענטש, וועמען מע האָט פֿאַר זײַן אָנטייל אין אַ טעראָריסטישער אָרגאַניזאַציע פֿאַרמישפּט צום טויט, אָבער שפּעטער האָט מען דעם אורטייל פֿאַרביטן אויף פֿאַרשיקונג. נאָכן אָקטאָבער־איבערקערעניש האָט ער אָנגעשריבן זכרונות וועגן די רעוואָלוציאָנערע קרײַזן אין דער בערדיאַנסקער מענער־גימנאַזיע, וווּ ער דערמאָנט אויך כאַווקין.

ער שרײַבט אויך וועגן דעם דירעקטאָר פֿון דער גימנאַזיע פֿעאָדאָסי וואָראָני — אַ מענטשן, וואָס איז געווען איינער פֿון כאַווקינס נאָענטסטע מדריכים. מיר האָבן געפֿונען זייער בריוו־וועקסל שוין פֿון נאָך דעם, ווי כאַווקין איז אַוועק פֿון בערדיאַנסק. ער האָט זיך צו אים געווענדט ניט סתּם ווי צו אַן אַמאָליקן פֿאָרגעזעצטן, נאָר ווי צו אַן עלטערן חבֿר און פֿרײַנד.

פֿעאָדאָסי וואָראָני איז געווען אַן אויסערגעוויינטלעכע געשטאַלט — אַ געבוירענער פֿון דער פּאָלטאַווער געגנט, אַ פֿאָרשטייער פֿון דער אוקראַיִנישער אויפֿקלערונגס־באַוועגונג, אַ מענטש מיט ליבעראַלע און דעמאָקראַטישע השגות, וואָס האָבן זיך ניט אַרײַנגעפּאַסט אין דער רוסישער ביוראָקראַטישער סיסטעם. צום סוף האָט מען אים דווקא צוליב דעם אַראָפּגענומען פֿונעם פּאָסטן פֿון גימנאַזיע־דירעקטאָר.

דער מחבר פֿון די זכרונות באַשרײַבט, ווי אַזוי ס׳האָבן זיך אין וואָראָניס צײַטן געפֿורעמט די אַזוי גערופֿענע רעוואָלוציאָנערע קרײַזן — בפֿרט פֿון נאַראָדניקישער ריכטונג. ס׳זײַנען געווען צוויי שטראָמען: אַן אויפֿקלעריש־פּראָפּאַגאַנדיסטישער און אַ ראַדיקאַלער, טעראָריסטישער. כאַווקין איז געווען אין דער דאָזיקער סבֿיבֿה, כאָטש ס׳ווערט ניט קלאָר אָנגעוויזן, צו וועלכן פֿון די שטראָמען ער האָט געהערט.

אינטערעסאַנט איז, אַז דער דירעקטאָר וואָראָני האָט געוווּסט פֿון די דאָזיקע קרײַזן, אָבער במשך פֿון אַלע די יאָרן האָט ער ניט געמעלדט וועגן זיי דער פּאָליציי, כאָטש לויט זײַן אַמט איז ער געווען מחויבֿ דאָס צו טאָן.

שוין אין אָדעס, נאָכן אַרײַנטרעטן אינעם נאָוואָראָסיישער אוניווערסיטעט (הײַנט — דער אָדעסער נאַציאָנאַלער אוניווערסיטעט אויפֿן נאָמען פֿון איליאַ מעטשניקאָוו), האָט מען כאַווקין אויסגעשלאָסן דווקא פֿאַר זײַן אָנטייל אין דער באַוועגונג. אַגבֿ, מיט איליאַ מעטשניקאָוו איז זײַן ביאָגראַפֿיע אויך ענג פֿאַרבונדן.

ווען כאַווקין איז געקומען אויף וואַקאַציע צום פֿאָטער קיין בערדיאַנסק, איז ער שוין געווען אונטער פּאָליציי־אויפֿזיכט. יעדעס מאָל זײַנען פֿונעם טאַווריִשן גובערנאַטאָר צו דער אָרטיקער מאַכט אָנגעקומען מעלדונגען: „צו אײַך פֿאָרט דער ניט־פֿאַרלאָזלעכער כאַווקין — מע בעט נאָכצוקוקן זײַן אויפֿפֿירונג“.

אָבער דאָ האָט אויך געווירקט דער מענטשלעכער פֿאַקטאָר. דער הויפּט פֿון דער שטאָט און פֿונעם פּאָרט בערדיאַנסק איז געווען פּעטראָ שמידט — דער פֿאָטער פֿונעם באַוווּסטן לייטענאַנט שמידט. זײַן זון האָט געלערנט אין די זעלבע יאָרן ווי כאַווקין, אַזוי אַז זיי זײַנען געווען באַקאַנט. וויכטיק איז, אַז שמידט דער עלטערער האָט קיין איין מאָל ניט געגעבן קיין נעגאַטיווע כאַראַקטעריסטיק וועגן כאַווקינס אויפֿפֿירונג בעת זײַן אויפֿהאַלט אין בערדיאַנסק.

אַזוי אַרום האָבן ניט דער דירעקטאָר פֿון דער גימנאַזיע און ניט די שטאָט־פֿאַרוואַלטונג געגעבן דער רוסישער מאַכט קיין שום קאָמפּראָמעטירנדיקע מאַטעריאַלן אויף אים.

וואָלאָדימיר כאַווקין: אַ וועלט־מענטש און אַן איינזאַמע פּערזענלעכקייט

יעליזאַוועטאַ צאַרעהראַדסקאַ: צי קענען מיר עפּעס באַשרײַבן וואָלאָדימיר כאַווקינס פּאָרטרעט? ווי איז ער געווען?

איהאָר לימאַן: ער איז טאַקע געווען אַ וועלט־מענטש — דערין בין איך זיכער. זײַן גאַנצע ביאָגראַפֿיע באַשטעטיקט דאָס. ער האָט פֿרײַ באַהערשט עטלעכע שפּראַכן און האָט געקענט פּאַראַלעל אויף זיי רעדן — אָבער דאָס איז נאָר איינער פֿון די סימנים. אין דער אמתן איז דאָס געווען אַן אויסגעצייכנטער וויסנשאַפֿטלער פֿון וועלט־ראַנג.

כאַווקין איז ניט געוואָרן קיין נאָבעל־לאַוראַט, אָבער וועגן אים האָט אָנגעשריבן אַ בוך איינער פֿון די נאָבעל־לאַוראַטן. און דאָס אַליין זאָגט שוין אַ סך וועגן דעם פֿאַרנעם פֿון דעם וויסנשאַפֿטלער.

צוגלײַך איז דאָס געווען אַ טראַגיש איינזאַמער מענטש. און דאָס איז די אַנדערע זײַט פֿון זײַן רום און גרויסקייט. אין פּערזענלעכן לעבן איז ער געבליבן זייער פֿאַרמאַכט.

אין די בריוו צו דער פֿרוי, וועגן וועלכער איך האָב שוין דערמאָנט, בפֿרט אין די לעצטע יאָרן פֿון זײַן לעבן, בענקט ער אַ סך נאָך דער פֿאַרגאַנגענהייט און עפֿנט זיך אָפֿנהאַרציק. דאָרט קלינגען זאַכן, וועגן וועלכע ער האָט קיין מאָל ניט גערעדט עפֿנטלעך. ער איז אַליין מודה פֿאַר איר: מע פֿרעגט אים כּסדר וועגן זײַן פּערזענלעכן לעבן, אָבער ער פֿאַרמײַדט צו ענטפֿערן. אין די דאָזיקע בריוו שײַנט דורך גאָר אויפֿריכטיק און אָן שום פּאָזע די טעמע פֿון איינזאַמקייט — דאָס, וואָס האָט זיך אָנגעזאַמלט אין אים צענדליקער יאָרן.

וואָלאָדימיר כאַווקינס וועג קיין אינדיע: די סיבות און אומשטענדן

יעליזאַוועטאַ צאַרעהראַדסקאַ: ער פֿאָרט אַוועק פֿון לאַנד. פֿאַר וואָס? און ווי אַזוי געפֿינט ער זיך אין אינדיע?

איהאָר לימאַן: נאָכן אויסשליסן פֿונעם נאָוואָראָסיישער אוניווערסיטעט פֿאַר זײַן אָנטייל אין פֿאַרבאָטענער טעטיקייט קעגן דער צאַרישער מאַכט, פֿאַרשווינדט כאַווקין ניט פֿונעם וויסנשאַפֿטלעכן לעבן אין אָדעס. ער ציט צו זיך צו די אויפֿמערקזאַמקייט פֿון איליאַ מעטשניקאָוו און אַרבעט עטלעכע יאָר אינעם זאָאָלאָגישן מוזיי, וואָס איז הײַנט אַ טייל פֿונעם אָדעסער נאַציאָנאַלן אוניווערסיטעט.

מיט דער צײַט מוז מעטשניקאָוו אַליין אַוועקפֿאָרן אין אויסלאַנד, ווײַל ער ווערט אויך אַן אומגעוואונטשענע פֿיגור פֿאַר דער צאַרישער מאַכט. כאַווקין לאָזט זיך נאָך אים — מיט מעטשניקאָווס שטיצע — און געפֿינט זיך אין אייראָפּע, וווּ ער אַרבעט צוזאַמען מיט לואי פּאַסטער. פֿאַרשטייט זיך, ניט אויף פֿירנדיקע פּאָזיציעס, אָבער דאָס איז געווען אַן אַרבעט לעבן איינעם פֿון די חשובֿסטע וויסנשאַפֿטלער פֿון יענער צײַט.

דווקא אין אויסלאַנד — צוערשט אין שווייץ, און דערנאָך אין פֿראַנקרײַך — הייבט כאַווקין אָן פֿאָרשן די כאָלערע. און ניט סתּם פֿאָרשן — ער שאַפֿט אַן עפֿעקטיווע וואַקצינע קעגן איר.

דאָ באַווײַזט זיך זײַן שטעלונג ניט נאָר אין אידעען, נאָר אויך אין מעשׂים. פּשוט גערעדט, האָבן די נאַראָדאָוואָלצעס געשטרעבט צו פֿאַרבעסערן דאָס לעבן פֿון פּראָסטע מענטשן. כאַווקין פּרובירט די וואַקצינע פֿאַר אַלץ אויף זיך אַליין און אויף עטלעכע אַנדערע פּאָליטישע עמיגראַנטן. אין יענעם מאָמענט האָט קיינער ניט געוווּסט, וווּ ס׳ליגט די גרענעץ צווישן אַ זיכערער און אַ טויטלעכער דאָזע. ער האָט באַוווּסטזיניק ריזיקירט מיטן לעבן — און דווקא אַזוי באַוויזן די עפֿעקטיווקייט פֿון זײַן אַנטדעקונג.

דערנאָך הייבט זיך אָן אַ באַצייכנדיקע געשיכטע. אין דער רוסישער אימפּעריע וויטעט דעמאָלט אַ כאָלערע־עפּידעמיע — אין איין יאָר אַליין שטאַרבן אַרום 300 טויזנט מענטשן. כאַווקין לייגט פֿאָר דער רעגירונג אומזיסט צו ניצן די וואַקצינע. אָבער ער באַקומט אַן אָפּזאָג: די מאַכט וויל ניט אָננעמען קיין הילף פֿון אַ „ניט־פֿאַרלאָזלעכן“. פֿאַקטיש, צווישן טויזנטער געראַטעוועטע לעבנס און פּאָליטישע פֿאָרורטלען קלײַבט מען אויס דאָס צווייטע.

נאָך דעם לייגט כאַווקין פֿאָר זײַנע דינסטן דער בריטישער אימפּעריע. דאָס איז די תּקופֿה פֿון איר גרעסטן בליִען, ווען אין איר באַשטאַנד זײַנען געווען, צווישן אַנדערע, אינדיע און אַנדערע קאָלאָניעס. אין אינדיע זײַנען דעמאָלט אויך געווען ברייט פֿאַרשפּרייטע עפּידעמיעס, און מע שיקט כאַווקין דווקא אַהין.

אין אינדיע דערגרייכט ער וועלט־אָנערקענונג, אָבער ער ריזיקירט ווידער מיטן לעבן — ניט נאָר צוליב די פּרוּוון פֿון די וואַקצינעס, נאָר אויך צוליב דער קעגנערשאַפֿט פֿון דער אָרטיקער באַפֿעלקערונג. ס׳האָבן זיך פֿאַרשפּרייט קלאַנגען, אַז די וואַקצינאַציע האָט פֿאַר אַ ציל צו שאַטן מענטשן, בפֿרט קינדער. מע האָט אים באַוואָרפֿן מיט שטיינער, ער איז ממש געווען אין סכּנה.

מיט דער צײַט עפֿנט מען קעגן אים אַפֿילו אַ געריכט־פּראָצעס, וואָס באַליידיקט אים טיף און צווינגט אים צו טראַכטן וועגן ענדיקן זײַן טעטיקייט. אָבער מיט די יאָרן ווערט זײַן בײַטראָג אָנערקענט. די לאַבאָראַטאָריע, וואָס ער האָט געגרינדעט, פֿאַרוואַנדלט זיך אין אַן אינסטיטוט, וואָס טראָגט ביז הײַנט זײַן נאָמען. אין אינדיע בלײַבט כאַווקין נאָך הײַנט אַ גאָר געשעצטע געשטאַלט.

נאָך דעם גייט ער אויף פּענסיע און טרעט ביסלעכווײַז אָפּ פֿון דער וויסנשאַפֿט. ווײַל ער האָט ניט געהאַט קיין משפּחה, גיט ער זיך אָפּ דער געזעלשאַפֿטלעכער טעטיקייט — דער הילף פֿאַר ייִדישע קהילות און דער שטיצע פֿונעם געדאַנק פֿון שאַפֿן אַ ייִדישע מלוכה אין פּאַלעסטינע. צווישן אַנדערן גרינדט ער אַ פֿאָנד פֿאַר דער בילדונג פֿון אָרעמע ייִדן אין מיזרח־אייראָפּע, וואָס עקזיסטירט ביז הײַנט.

געשטאָרבן איז כאַווקין אין שווייץ, באַגראָבן — אין לאָזאַן. אַזוי האָט זיך געענדיקט דאָס לעבן פֿון אַ מענטשן, וואָס האָט געווירקט אויף דער געשיכטע פֿון דער וועלט־וויסנשאַפֿט און מעדיצין.

ווי אַזוי צו פֿאַרשטיין הײַנט וואָלאָדימיר כאַווקינס געשטאַלט?

יעליזאַוועטאַ צאַרעהראַדסקאַ: באַשרײַבט אײַער בליק: ווי אַזוי זאָל מען הײַנט פֿאַרשטיין וואָלאָדימיר כאַווקינס געשטאַלט? ניט נאָר ווי אַ מענטשן, וואָס האָט געראַטעוועט די וועלט פֿון כאָלערע און פּעסט, נאָר ווי אַן אוקראַיִנישן ייִדן, אַ טוער, אַן אינטעלעקטואַל, אַ ניט־גלײַכגילטיקן מענטשן, וואָס איז געטרײַ זײַנע ווערטן. ווי אַזוי זאָלן מיר אים פֿאָרשן, אָפּהיטן און אויפֿנעמען? דורך וועלכער אָפּטיק?

איהאָר לימאַן: פֿאַר אַלץ איז ער אַ וועלט־מענטש. איך האָב אַפֿילו ניט אויסגערעכנט אַלע לענדער, פֿון וואַנען מיר האָבן געפֿונען זײַנע בריוו. הייסט עס, ער האָט זיך ניט צוגעבונדן צו איין איינציקער מלוכה.

אַגבֿ, נאָך אַ פֿאַקט פֿון דער ביאָגראַפֿיע: אין 1926 איז ער געקומען קיין סאָוועטן־פֿאַרבאַנד, בפֿרט קיין דרום־אוקראַיִנע, און איז אויך געווען אין הוליאַיפּאָלע. געשטאָרבן איז ער אין 1930. אָבער יענער באַזוך איז ניט געווען קיין צופֿאַל — ער האָט געהאַט אַ שליחות: ער האָט אינספּיצירט, ווי ייִדן לעבן אונטער דער סאָוועטישער מאַכט. זײַנע טאָגביכער פֿון דער דאָזיקער נסיעה זײַנען אויסערגעוויינטלעך ווערטפֿול, מיר באַאַרבעטן זיי איצט.

וואָס האָט ער געזען? ער איז אַוועק פֿון דער רוסישער אימפּעריע לאַנג פֿאַר דעם קומען פֿון די באָלשעוויקעס, אָבער ער האָט ווײַטער אָנגעהאַלטן די פֿאַרבינדונגען. און ער האָט געפּרוּווט העלפֿן בערדיאַנסקער ייִדן, זײַנע באַקאַנטע, אַוועקצופֿאָרן קיין פּאַלעסטינע. ער האָט פֿאַרשטאַנען, אַז אונטער דער באָלשעוויסטישער מאַכט זײַנען די פּערספּעקטיוון פֿאַר זיי ניט קיין טרייסטלעכע. דערפֿאַר האָט ער געפּרוּווט אָרגאַניזירן דאָס אַוועקפֿאָרן, פֿאַקטיש מיטהעלפֿן דער עמיגראַציע. דאָס איז נאָך אַ וויכטיקער בלאַט אין זײַן ביאָגראַפֿיע.

דערפֿאַר איז כאַווקין אַן אויסערגעוויינטלעך פֿילזײַטיקע געשטאַלט. מע וועט אים נאָך דאַרפֿן פֿאָרשן און פֿאָרשן. און דער עיקר פֿאַר אונדז הײַנט — דאָס איז אַ מענטש, וואָס פֿאַרבינדט אוקראַיִנע מיט דער וועלט. און דאָס איז אויסערגעוויינטלעך וויכטיק.

די דאָזיקע פּובליקאַציע איז צוגעגרייט געוואָרן אין ראַם פֿון אַ פּאַרטנערשאַפֿט־פּראָיעקט מיט אונעסקא, מיט דער פֿינאַנציעלער שטיצע פֿון אייראָפּעיִשן פֿאַראיין. פֿאַרן אינהאַלט טראָגט „הראָמאַדסקע ראַדיאָ‟ די איינציקע אחריות, און ער שפּיגלט נישט דאַווקע אָפּ די מיינונגען פֿון אונעסקא אָדער פֿונעם אייראָפּעיִשן פֿאַראיין.